تحقیقات بازار

تحقیقات بازار چیست؟

تحقیقات بازار فرایند جمع‌آوری، آنالیز و تفسیر اطلاعات بازار و مشتریان یک محصول یا خدمت می باشد. هدف تحقیقات بازار این است که به صاحبان سرمایه کمک ‌کند تا قبل از استفاده از منابع خود، کسب‌وکار مورد نظرشان را امکان سنجی کنند و نقاط ضعف و قوت شرکت خود را نسبت به رقبا بسنجند.

مراحل زیر اصلی‌ترین مراحلی هستند که ما در تحقیقات بازار انجام می‌دهیم:

  • تعریف مسئله مورد پژوهش،
  • تعیین اهداف تحقیق،
  • تعیین قالب تحقیق،
  • مشخص کردن منابع و نوع اطلاعات،
  • تعیین روش‌های دست‌یابی به اطلاعات،
  • طراحی قالب جمع‌آوری اطلاعات،
  • تعیین نوع نمونه و اندازه آن،
  • جمع‌آوری اطلاعات،
  • تحلیل داده‌ها،
  • آماده‌سازی،
  • ارائه گزارش تحقیق،

تحقیقات بازار چیست؟

اهمیت تعریف مسئله

هر چند تمام مراحل پروژۀ تحقیقات بازاریابی مهم است، تعریف مسئله یکی از مهمترین مرحله تحقیقات بازار است. از نظر پژوهشگران بازاریابی، مسائل و فرصت هایی که مدیریت با آن ها رو به رو هستند، نسبت به هم جایگشت

پذیر هستند و بررسی هر دو با روند تحقیقات مشابۀ پیگیری می شود.

تعریف مسئله عبارت است از شرح کلی مسئله و شناسایی اجزای خاص مسئلۀ تحقیقات بازاریابی.

پژوهشگران و کارفرمایان باید دربارۀ تعریف مسئله همسو و هم نظر باشند. کارفرما فرد یا سازمانی است که پژوهش را به پژوهشگر می سپارد. کارفرما ممکن است شخصی از درون شرکت باشد؛ مانند هنگامی که سرپرست تحقیقات با تصمیم گیرندۀ در سازمان خودش سروکار دارد.

به همین ترتیب، در صورتی که تحقیق را شرکت تحقیقات بازاریابی انجام بدهد، ممکن است کارفرما نهادی بیرونی باشد. تنها هنگامی می توان تحقیق را به درستی طراحی و اجرا کرد که هر دو سوی مسئله، تحقیقات بازاریابی را به روشنی تعریف کنند و بر سر آن به توافق برسند. خطاهایی که در این مرحلۀ از روند تحقیق رخ می دهد که باید به این خطاها دقت کرد با پیشرفت پروژه، ممکن است به طور فرا

ینده به نارسایی های بزرگ تری تبدیل شود. چنان که نظریه پرداز نامدار مدیریت، پیتر دراکر، گفته «ریشۀ گژروی های جبران ناپذیر در تحقیقات بازار، پاسخهای نادرست نیست، بلکه طرح پرسش های نادرست است.» هیچ کدام از مراحل روند تحقیقات بازاریابی برای تکمیل نهایی نیازهای کارفرما ضروریتر از تعریف جامع و مانع مشکل تحقیق نیست. اگر مشکل تحقیق درست بازنمایی نشود، هزینه‌های مادی و معنوی هدر خواهد رفت. پیام اصلی این است که شناسایی و تعریف روشن مسئلۀ تحقیق بازاریابی ضروری است روند تعریف مسئله راهبردهایی در این باره ارائه می کند که پگونه می توان مسئله تحقیقات بازاریابی را درست تعریف کرد.

روند تعریف مسئله و ایجاد رویکرد

پژوهشگر برای تعریف درست مسئله باید دربارۀ مشکل با تصمیم گیرندگان در سازمان کارفرما گفتوگو کند، با کارشناسان صنعت و افراد آگاه مصاحبه کند، داده‌های ثانویه را ارزیابی کند و گاهی تحقیق کیفی انجام دهد. این گردآوری غیررسمی داده‌ها به پژوهشگر کمک میکند تا با شرایطی که در آن نقصان پدید آمده اخت شود و درک واقع بینانۀ از آن داشته باشد. این درک شفاف فضای بازاریابی، چارچوبی برای شناسایی مسئلۀ تصمیمگیری مدیران فراهم می آورد؛ در این شرایط مدیریت باید چه کند؟ سپس مسئلۀ تصمیم گیری مدیریت به مسئله تحقیقات بازاریابی تبدیل می‌شود؛ یعنی مسئلۀ که پژوهشگر باید درباره ی آن اطلاعات به دست بیاورد.

اقدامات مربوط به تعریف مسئله

اقدامات مربوط به تعریف مسئله شامل مذاکره با تصمیم گیرندگان، مصاحبه با متخصصان صنعت، تجزیه و تحلیل داده‌های ثانویه و تحقیق کیفی است. هدف از این اقدامات دریافت اطلاعات دربارۀ عوامل محیطی مشکل آفرین و نیز کمک به تعریف مسئلۀ تصمیم گیری مدیریت و تعمیم آن به مسئلۀ تحقیقات بازاریابی است؛ ضمن آن که رویکرد هم ایجاد می کند.

 

تعریف مشکل / تعیین اهداف تحقیقات بازار

تعریف مسئله مورد تحقیقات بازار یا اطلاعات مورد نیاز ممکن است نسبتا ساده یا بسیار پیچیده باشد و به منظور تعیین اهداف تحقیق باید این موضوع کاملا روشن شده باشد. ممکن است مدیران بازاریابی با مسائل زیر روبه رو باشند

  • بازار بالقوه جدید کدام است؟
  • علت کاهش فروش بعضی از کالا یا خدمات کدام است؟
  • میزان موفقیت برنامه تبلیغاتی اخیر چه قدر است؟
  • از نظر مشتریان برتری این سازمان بر رقبای عمده آن در چیست؟

پس از تعریف مسئله باید اهداف به صورت کاملا روشن تعیین شوند. اهداف باید به نوعی قابل اندازه گیری بوده و پارامترهایی برای وظیفه تحقیق معین کند. یکی از عمده دلایلی که هزینه انجام تحقیقات بازار را به صورت نامعقولی بالا می برد، کلی بودن خلاصه است.

بررسی اطلاعات دست دوم (داخلی و خارجی)

مطالعه کلیه منابع مرتبط با داده های دست دوم به دو دلیل باید قبل از تصمیم به جمع آوری اطلاعات اولیه انجام شود

  1. جلوگیری از تکرار: ممکن است اطلاعات موجود بوده و به انجام تحقیق برای دستیابی به اطلاعات اولیه نیازی نباشد.
  2. کاهش هزینه: هزینه تولید اطلاعات اولیه بسیار بالاست، بنابراین نباید هیچ یک از روش های کسب اطلاعات از منابع مکتوب را نادیده گرفت.

معمولا در تحقیقات بازار جست و جو از منابع داخلی اطلاعات دست دوم آغاز می شود، چرا که به آسانی در دسترس قرار دارند. منابع داخلی داده ها عبارتند از:

  • دفاتر حسابداری شرکت
  • گزارش های فروش
  • فایل های پایگاه اطلاعاتی و چشم انداز مشتری
  • گزارش های تحقیقات بازار که قبلا انجام شده
  • اطلاعات در مورد رقبا که در سازمان نگهداری می شود
  • فصل نامه و مجلات تجاری مختلف که سازمان مشترک آنها هست

کارکنان نیز منبع اطلاعاتی داخلی بسیار مهمی به شمار می روند، برای مثال، فروشندگان سازمان اغلب اطلاعات گسترده ای از بازار دارند. برای حصول اطمینان از اینکه کلیه اطلاعات از طریق گزارش ها و دیگر منابع موجود به سیستم داده شده اند، از سیستم اطلاعات بازاریابی استفاده می شود. احتمالا منابع داخلی به تنهایی مشکل اطلاعات را مرتفع نخواهند ساخت، اما پیش از جست و جوی منابع خارجی، باید منابع داخلی را کاملا بررسی کرد تا میزان اطلاعات موجود مشخص شود.

منابع خارجی برای تحقیقات بازار

منابع خارجی اطلاعات شامل اطلاعات، رایگان و ارزان و گزارش ها و نشریات تحقیقی بسیار گران قیمت است. منابع خارجی داده های دست دوم شامل انواع زیر می باشد

اجزای تحقیقات بازارآمار دولتی

در کشوراکثر کشورها اطلاعاتی که دولت جمع آوری می کند، طیف وسیعی نظیر اقتصاد، بازرگانی و گرایش های اجتماعی را شامل می شود. آمارهای رسمی نمونه بارز اطلاعات منتشر شده است.

اطلاعات بازار تولید شده توسط سازمان های تخصصی

سازمان هایی نظیر Mintel و Key Note به تهیه و فروش گزارش های عمومی در خصوص بخش های مختلف بازار مشغولند. این سازمانها تازه ترین دیدگاه کلی گرایش بازار، اندازه و ساختار آن را تعیین کرده و تحقیقات بازار آنها موضوعاتی مختلف را شامل می شود. این سازمان ها همچنین به تحقیقات پیوسته شخص ثالث و داده های گروهی می پردازند. مثال های بی شماری از تحقیقات بازار  که برای سازمان های مختلف طراحی شده اند وجود دارد. اگرچه این تحقیقات ماهیت عمومی دارند، لیکن طراحی و گردآوری آنها به گونه ای است که نسبت به اطلاعات دست دوم موارد بسیار مفصل تری را شامل می شوند. گروه برگزیده خریداران به صورت ادواری کنترل شده و پس از ثبت و تجزیه و تحلیل میزان خرید و مصرف کالاهای خاص (مانند محصولات شخصی و کالاهای بادوام مصرفی)، نتایج به دست آمده در اختیار متقاضیان قرار می گیرد. تحقیقات بازار پیوسته شخص ثالث نیز همین گونه است، با این تفاوت که معمولا سوابق فروش فروشگاه ها کالا به کالا بررسی می شود.

اطلاعاتی درخصوص شرکت ها

در کشورهای مختلف سازمان های ویژه ای در خصوص دیگر سازمان ها اطلاعاتی جمع آوری و به صورت دفترچه راهنما، راهنمای مالی و بریده جراید تنظیم می کنند. نمونه این سازمان های تخصصی Kompass و Dunn & Bradstreet  می باشند که هریک به ترتیب در زمینه های اطلاعات مالی راهنمای تجارت و بریده های جراید فعالیت دارند. این اطلاعات را نیز می توان به طور منظم خریداری کرد، یا مشترک نشریات آن سازمان ها بود.

اطلاعات در مورد تبلیغات و وسایل ارتباط جمعی

مدیران تبلیغات بازرگانی می توانند از منابع گوناگونی اطلاعات تخصصی به دست آورند. شرکت های مختلف در زمینه تهیه فهرست رسانه های تبلیغاتی و نرخ آنها، مقایسه آژانس های تبلیغاتی و رسانه های تبلیغاتی و خدمات فعالیت دارند.

دیگر منابع اطلاعات دست دوم گاهی اوقات انتشارات تجاری و دیگر سازمان ها و مجامع علمی بررسی های خود را به چاپ می رسانند. اطلاعاتی در خصوص این منابع معمولا در مطبوعات اقتصادی یافت می شود، یا از طریق مجامع حرفه ای به اطلاع اعضا می رسد.

جمع آوری اطلاعات اولیه در تحقیقات بازار

پس از اینکه جست و جو در منابع اطلاعات دست دوم کام انجام شد، هرگونه نیازهای اطلاعاتی باقیمانده باید از طریق تولید اطلاعات اولیه برآورده شود. جمع آوری اطلاعات اصلی یا اولیه باید با دقت انجام شود و سؤال های زیر مد نظر قرار گیرد

  • چه اطلاعاتی مورد نیاز است؟
  • این اطلاعات کمی هستند، یا کیفی؟
  • آیا اطلاعات ماهیت پیش بینی دارند، یا لازم است قطعی باشند؟
  • اطلاعات چگونه تولید خواهند شد؟ از چه روش هایی باید استفاده کرد؟
  • چه کسی به جمع آوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات خواهد پرداخت؟ کارکنان داخلی سازمان یا متخصصان سازمان پژوهشی؟
  • اطلاعات در مورد چه کسانی است؟ (جامعه نمونه یا جامعه كل ؟)
  • آخرین مهلت فراهم کردن اطلاعات چه زمانی است؟
  • هزینه این مطالعات چه قدر است؟
  • آیا هزینه انجام تحقیق در مقایسه با ضرر احتمالی ناشی از عدم انجام آن توجیه پذیر است؟

تجزیه و تحلیل اطلاعات تحقیقات بازار

طراحی دقیق تحقیق، تجزیه و تحلیل اطلاعات را بسیار آسان می کند. از روش های گوناگونی برای تجزیه و تحلیل استفاده می شود. امروزه با پیشرفت فن آوری رایانه حجم بسیار وسیعی از اطلاعات را می توان بررسی کرد. ممکن است از روش های آماری برای تجزیه و تحلیل اطلاعات کمی بهره گرفت. تجزیه و تحلیل را می توان داخل سازمان انجام داد یا این وظیفه را به شرکت های تحقیقات بازار یا آمارگران که در این زمینه ها تخصص دارند، واگذار کرد. برای مثال، نوار، فیلم، میزگردهای گروه منتخب یا مصاحبه های ادراکی را می توان برای تجزیه و تحلیل در اختیار روان شناسان قرار داد.

مرحله تجزیه و تحلیل مانند مرحله به دست آوردن اطلاعات بسیار مفید است، زیرا منابع سرشار اطلاعات خام  نمی تواند مدیران بازاریابی را در تصمیم گیری کمک کند.

پیشنهادها و اجرای دستاوردها در تحقیقات بازار

شاید نتیجه گیری از تحقیق و حتی پیشگویی و پیش بینی صحیح امکان پذیر باشد، اما استفاده مؤثر از اطلاعات وظیفه مدیران بازاریابی است. برای این منظور، نگاهی دوباره به اهداف تحقیق ضروری است. در این خصوص باید سؤال های زیر را در نظر گرفت:

  • اهداف ویژه تحقیق چیست؟
  • آیا نتایج به دست آمده برای رفع نیازهای اطلاعاتی ما کافی است؟
  • آیا مسئله حل شدنی است؟
  • آیا تحقیقات بازار بیشتری مورد نیاز است؟
  • آیا با اطمینان خاطر می توان برنامه ریزی کرد (کاهش مخاطرات)؟
  • آیا برنامه های موجود مناسب است و اهداف ما را برآورده می سازد (اجرا)؟

پس از یافتن پاسخ پرسش های فوق می توان یافته های تحقیقات بازار را به اجرا گذارد. البته تحقیق متوقف نمی شود. تحقیقات بازار باید در زمینه های گوناگونی تداوم یابد و به محض پایان یک طرح تحقیقاتی ویژه، نظارت مداوم بر برنامه ها آغاز شود. تسلسل بازخورد برای برآوردن نیازهای اطلاعاتی جدید که از اجرای یافته های اخیر به وجود آمده اند، ضروری است.

انواع تحقيقات بازاريابي

فعاليت‎هاي تحقيقات بازاريابي را مي‎توان به روش هاي مختلفي طبقه بندي نمود. كينير و تيلور1 معيارهايي را شامل تحقيقات اكتشافي- نتيجه‎اي و اجرايي- عملكردي مشخص كرده‎اند. در حوزه پژوهش‎هاي ارتباطات بازاريابي، تحقيقات اكتشافي ممكن است مربوط به تحليل بستر اوليه كه منجربه ارائه و آزمون فرضيه‎هاي خاصي درباره بازار است، باشد. در حالي كه پژوهش‏‎هاي اجرايي عملكردي گستره فعاليت‎هاي طراحي شده براي رديابي و ارزيابي كارايي برنامه‎هاي ارتباطي را شامل مي‎شود.(5) در مقابل كريمپ2 و رايت مقوله‎هاي زير را مشخص كرده‎اند.

  • پژوهش توصيفي كه اطلاعاتي را در مورد مخاطبين مورد نظر يك فعاليت تبليغاتي خاص فراهم مي‎كند.
  • پژوهش شناختي كه براي تحليل كارايي يك فعاليت تبليغاتي به كار مي‎رود.
  • پژوهش پيش‎بيني كننده كه به تعيين فرصت‎هاي جديد در بازار و پيش‎بيني تأثيرات احتمالي تصميمات بازاريابي مي‎پردازد.(6)

تحقيقات بازاريابي را مي توان  همچنين به تحقيقات كمي و كيفي تقسيم‎بندي نمود. با اين وجود درهر برنامه تحقيقي ممکن است براي جمع آوري اطلاعات هم  از روشهاي كمي و هم از روشهاي كيفي استفاده شود

«پژوهش‎هاي كمي» همان طور كه از نامشان پيداست به دنبال فراهم نمودن اطلاعات و يافته هاي كمي در حيطه علاقه محقق بوده و نوعاً داده‎هاي كمي را گردآوري و آنها را با استفاده از پژوهش‎هاي پيمايشي بخش‎هايي از بازار كه مورد سئوال قرار گرفته‎اند, تحليل مي‎كنند. اين نوع تحقيقات براي مثال ممكن است براي ارزيابي آن بخش از بازار هدف كه انواع خاصي از عمده فروش و خرده فروش را دربرمي‎گيرد به كار روند، در عوض تحقيق كيفي دقت بالايي در داده‎ها و برآوردهاي عددي ندارد.

در پژوهشهاي كيفي، پژوهشگران  به طور طبيعي در گروه‎هاي كوچك و سطوح فردي كار مي‎كنند و هدف آنها بررسي و كشف عميق‎تر دلايل تفكر ات خاص مشتري و احساسات و رفتارهاي آنها به طرق مختلف است. اين نوع تحقيق ممكن است براي فهم بيشتر تصوير يك نوع كالاي خاص كه ممكن است در مشتريان ايجاد شود به كار رود.

فعاليت‎هاي متنوع تحقيقات بازاريابي همچنين مي‎تواند به عنوان زنجيره‎اي از اقدامات يا فرايندهايي در نظر گرفته شود كه براي شناسايي و برآورده ساختن اهداف پژوهشي ويژه طرح‎ريزي شده است. هر يك از چنين زنجيره‎هايي مي‎بايد با شناسايي و تعريف مشكلات بازاريابي و تصميماتي كه موجب شروع برنامه تحقيقاتي در سازمان مي‎شود آغاز گردد. (چيسنال، پنج مرحله زنجيره‎اي را در تحقيقات بازاريابي مشخص كرده است.)

  •            خلاصه تحقيقي كه مسائلي را كه بايد توسط تحقيق حل گردد, بيان مي‎كند.
  •           طرح تحقيقي كه با تعريف واضح اهداف تحقيق , مشخص ساختن رهيافت‎هايي براي برآورده ساختن اين اهداف وپاسخي به خلاصه تحقيقي نوشته شده است.
  •            جمع‎آوري داده ها
  •            ارزيابي و تحليل داده ها
  •            آماده كردن و ارائه گزارش تحقيق
Problem solving concept with business people talk and communicate around big light bulb. Social networking concept. Modern office workspace. Minimalism design with people silhouettes and speech bubble

داده‎هاي ثانويه و اوليه

نكته مهم ديگربراي ايجاد ارزش افزوده در تحقيقات بازاريابي تمايزي است كه مي بايد بين داده‎هاي ثانويه و اوليه قايل شد.

  •          داده هاي اوليه براي اولين بار به منظور برآورده ساختن نيازهاي ويژه يك سازمان خاص جمع‎آوري مي‎شود.
  •           داده هاي ثانويه داده هايي هستند كه از قبل وجود دارند و براي برخي از اهداف كلي جمع آوري شده‎اند و يا در دسترس سازمان قرار دارند.

به دست آوردن داده‎هاي اوليه، معمولاً پر هزينه ( و گاهي زمان بر) است  اما براي برآوردن نيازهاي خاصي نيازبه  جمع‎آوري دارند. داده‎هاي ثانويه اغلب در دسترس قرار دارند و نسبتاً كم هزينه بوده       ( وگاهي هيچ هزينه اضافي تحميل نمي‎كنند) و همچنين مي‎توانند سابقه و اطلاعات ارزشمندي را در ارتباط با گذشته فراهم سازند. در پژوهش هاي بازاريابي براي جلوگيري از تحميل هزينه, مي‎بايد از تمامي  داده هاي ثانويه در دسترس در پروژه استفاده نمود تا بتوان نيازهاي زير را برآورده ساخت.

  • استفاده حداكثر از اطلاعات موجود
  • پرهيز از هزينه‎هاي اوليه اضافي براي داده‎هايي كه قبلاً در دسترس قرار دارند.
  • اطمينان از اين كه هزينه صرف شده براي تحقيق اوليه تاحد امكان دقيق بوده است.

منابع داده هاي ثانويه خود دودسته اند: منابع داخلي ومنابع بيروني

منابع داخلي در خود سازمان قرار دارند ولي هميشه منابع بالقوه اي در فرايند بازاريابي نيستند، منابع داده‎هاي داخلي شامل گزارش‎هاي فروش، اطلاعات مربوط به مشتريان و گزارش‎هاي پيشين تحقيقات بازاريابي است. منابع بالقوه ديگر اين نوع اطلاعات شامل گزارش‎هاي مالي و گزارش عملكرد سازمان است (مانند تحليل درآمد فروش و گزارش‎هاي خريد از پيمانكاران) در حوزه ارتباطات شركت, تحليل استراتژي‎هاي ارتباطي گذشته سازمان منبع بسيار مهمي است. منابع داده‎هاي ثانويه داخلي ممكن است شفاهي و نقل قولي باشد, براي مثال تجربه و اطلاعات  كاركنان بخش فروش سازمان. امروزه سازمان ها به طور فزاينده‎اي ازفناوريهاي نوين اطلاعاتي براي سازماندهي منابع داخلي و خارجي داده ها استفاده مي كنند.

منابع داخلي داده‎هاي ثانويه مي‎توانند ديد با ارزشي درباره مشتريان براي سازمانهاي مشتري مدار فراهم كنند اما به تنهايي نمي توانند اندازه واقعي مشتريان، حدود خريد مشتريان از شركت و رقبا و نيز ماهيت واقعي بازارهاي بالقوه را مشخص سازند. داده‎هاي ثانويه داخلي كه از منابع مختلف جمع‎آوري شده‎اند به سختي قابل انطباق هستند. همچنين داده‎هايي كه در زمان‎هاي مختلفي براي هدف‎هاي مختلفي جمع‎آوري شده‎اند نيز ممكن است اين محدوديت‎ها را داشته باشد.

منابع بيروني داده‎هاي ثانويه خود شامل دو دسته از داده‎ها هستند يكي داده‎هايي كه توسط سازمان‎هاي دولتي و ديگري داده‎هايي كه توسط ساير سازمان‎هاي غيردولتي جمع‎آوري و منتشر مي‎گردد.

منابع داده‎هاي ثانويه كه توسط دولت جمع‎آوري و منتشر گرديده‎اند، گسترة متنوعي از موضوعات را دربر مي‎گيرد. علاوه بر منابع دولتي داده‎ها، دادهاي ثانويه از منابع با ارزش ديگري نيز مي‎تواند به دست آيد كه برخي از آنها به قرار زير است:

  • سرويس‎هاي تنظيم خبر در مطبوعات
  • انتشارات حرفه‎اي و آموزشي
  • منابع تحقيقات بازار كه توسط شركت‎ها و مؤسسات خاصي براي فروش مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است.
  • انتشارات مربوط به بانك‎ها، شركت‎ها و مؤسسات حسابرسي و مالي و ارائه دهندگان خدمات حرفه‎اي
  • داده‎ها و اطلاعات منتشر شده توسط مؤسسات تجاري و حرفه‎اي كه اغلب با قيمت پايين موجود است.

يكي ديگر از منابع موجود داده‎هاي ثانويه كه به سرعت در حال رشد و توسعه است، منابع اطلاعاتي اينترتي است. امروزه تعداد سايت‎هاي اينترنتي به سرعت در حال افزايش است و كاربران مي‎توانند داده‎هاي خوبي را از اين طريق به دست آورند. وجود ماشين‎هاي جستجوگر در اين شبكه‎ها، سرعت جستجوي اطلاعات و داده‎ها را در مقوله‎هاي متفاوت افزايش داده‎است.

قابليت دسترسي و مناسب بودن داده هاي ثانويه ممكن است از يك موضوع تحقيقي تا موضوع ديگر متفاوت باشد. اين نوع اطلاعات براي اهداف كلي جمع‎آوري مي‎شود و ممكن است كاملاً با اهداف تحقيقي مورد نياز هماهنگ نباشد. در برخي موارد ، به ويژه در مورد داده های کمی دقيق، اطلاعات ممكن است به روز نباشد ودر برخي موارد نيز پژوهشگر دانش كمي درباره فرايندي كه از طريق آن داده ها جمع آوري، تحليل و تفسير شده دارد. بنابراين مي‎بايد هنگام استفاده از اين نوع يافته‎ها به ويژه هنگام پيش‎بيني وقايع، تا آن جا كه ممكن است مراقب بود و منابع قابل اعتماد و اعتبار را در اين خصوص مرور و بررسي كرد.

تحقیقات بازار تحقیقات بازار میدانی ریتل دیتا وبلاگ

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطلب قبلی
تحقیقات بازار
مطلب بعدی
Retail Audit یا پایش خرده فروشی